Chênh lệch giá mua–bán là gì?

Chênh lệch giá mua–bán (Bid-Ask Spread) là hiệu giữa giá bán thấp nhất và giá mua cao nhất trên cùng thị trường tại cùng thời điểm. Trên thị trường tiền mã hóa có sổ lệnh, nó mô tả khoảng cách giữa hai báo giá gần nhau nhất ở hai phía.

Cách tính chênh lệch giá mua–bán?

Sổ lệnh là danh sách báo giá mua, bán chưa khớp. Báo giá mua gọi là bid, mức cao nhất là giá mua tốt nhất (Best Bid); báo giá bán gọi là ask, mức thấp nhất là giá bán tốt nhất (Best Ask).

Chênh lệch giá mua–bán = giá bán tốt nhất − giá mua tốt nhất

Ví dụ, giả sử một cặp giao ngay có giá mua cao nhất 99,9 USDT, bán thấp nhất 100,1 USDT. Chênh lệch là 100,1 − 99,9 = 0,2 USDT. USDT là tài sản định giá; các số chỉ minh họa.

Để biểu diễn bằng phần trăm, có thể chia cho giá trung điểm, là trung bình của giá mua và bán tốt nhất. Trung điểm ở đây là (99,9 + 100,1) ÷ 2 = 100, và chênh lệch tương đối là 0,2 ÷ 100 × 100% = 0,2%.

Cũng có thể dùng điểm cơ bản, hay basis point (bp, số nhiều bps): 1 điểm cơ bản = 0,01%, nên 0,2% = 20 điểm cơ bản trong ví dụ. Phần trăm và điểm cơ bản biểu diễn độ lớn tương đối, có ý nghĩa hơn so sánh chênh lệch tuyệt đối giữa tài sản có giá khác nhau. Vẫn phải dùng cùng mẫu số.

Vì sao có khoảng cách giữa mua và bán?

Giá người mua muốn trả không phải lúc nào cũng trùng giá người bán muốn nhận. Trong quá trình khớp liên tục, lệnh có giá và điều kiện phù hợp sẽ giao dịch. Báo giá chưa khớp nằm lại trên sổ lệnh, có thể tạo khoảng cách giữa hai giá gần nhau nhất.

Trong ví dụ, người mua trả tối đa 99,9, người bán yêu cầu tối thiểu 100,1 nên hai báo giá chưa thể giao dịch. Nếu lệnh mua đến sau chấp nhận 100,1, nó có thể khớp lệnh bán mà không cần người mua ban đầu đồng thời sửa giá.

Lệnh mới, hủy lệnh và giao dịch liên tục làm thay đổi báo giá; chênh lệch của cùng cặp cũng thay đổi theo thời gian.

Chênh lệch hẹp hay rộng nghĩa là gì với khớp lệnh?

Chênh lệch hẹp nghĩa là báo giá để mua ngay và bán ngay gần nhau; chênh lệch rộng nghĩa là xa nhau hơn. Với cùng cặp, đủ khối lượng và giá không đổi, chênh lệch rộng hơn khiến mức hao hụt do giá lớn hơn khi mua rồi bán ngay.

Với giả định 99,9/100,1, đủ khối lượng ở cả hai mức tốt nhất, giá không đổi và không tính phí, mua một đơn vị ở 100,1 rồi bán ở 99,9 tạo chênh lệch 0,2 USDT: một spread. Đó là kết quả của mua rồi bán, không phải nền tảng thu thêm 0,2 USDT.

Khối lượng ở báo giá tốt nhất cũng quan trọng. Độ sâu sổ lệnh mô tả khối lượng mua và bán có thể khớp ở từng mức giá. Nếu mức bán thấp nhất chỉ có 1 token, mua thêm có thể phải khớp giá cao hơn. Nếu nhiều mức gần đó có lượng lớn, lệnh cùng cỡ sẽ dễ hoàn tất gần giá đó hơn.

Chênh lệch đo khoảng cách giá; độ sâu đo lượng giao dịch có thể đáp ứng gần các mức giá đó. Giá gần nhau không có nghĩa là khối lượng chắc chắn đủ.

Mối liên hệ với trượt giá?

Cả hai chịu tác động của báo giá có sẵn, nhưng không thể chuyển trực tiếp chênh lệch thành trượt giá. Chênh lệch nhìn thấy trước khi khớp; trượt giá so sánh giá khớp thực tế với giá tham chiếu.

Vẫn giả sử mua cao nhất 99,9, bán thấp nhất 100,1 USDT, chênh lệch 0,2. Lấy 100,1 làm tham chiếu mua, xét hai lệnh giả định độc lập có cỡ khác nhau, cùng bắt đầu từ báo giá không đổi và đều hoàn tất:

• Lệnh nhỏ: lượng không vượt mức bán thấp nhất, toàn bộ khớp ở 100,1. Không có trượt giá so với tham chiếu nhưng chênh lệch vẫn là 0,2.
• Lệnh lớn hơn: lượng ở mức bán thấp nhất không đủ, cần mức cao hơn. Nếu trung bình khớp là 100,3, trượt giá bất lợi là 0,2 USDT mỗi đơn vị.

Chênh lệch hẹp không bảo đảm trượt giá nhỏ; còn phải xem lượng lệnh và độ sâu. Chênh lệch rộng cũng không có nghĩa lệnh nhỏ nhất thiết lệch khỏi báo giá trước khi gửi. Nếu báo giá thay đổi trước khi thực hiện, ngay cả lệnh nhỏ cũng có thể trượt giá.

Chênh lệch bao nhiêu là hợp lý?

Không thể dùng phần trăm cố định để đánh giá mọi thị trường tiền mã hóa mà không xét cặp và trạng thái thị trường. Chênh lệch tương đối và điểm cơ bản là cách đo, không phải xếp hạng ngành có ngưỡng đạt chung.

Có thể so sánh cùng cặp trong thời gian và điều kiện gần nhau, kết hợp độ sâu gần báo giá tốt nhất. Giữa nền tảng còn phải thống nhất sản phẩm, tài sản định giá và thời điểm lấy mẫu. Báo giá một khoảnh khắc không đại diện cho cả giai đoạn.

20 điểm cơ bản ở ví dụ chỉ cho biết hai báo giá cách nhau 0,2% trung điểm. Nó không đủ kết luận chi phí thấp hoặc độ sâu đủ. Để biết một số tiền có thể khớp ở giá nào, còn cần giá trung bình dự kiến hay thực tế cho lượng tương ứng, không chỉ chênh lệch.

Chênh lệch, trượt giá và phí ảnh hưởng chi phí thế nào?

Chênh lệch và trượt giá nằm trong giá khớp; phí là khoản thu theo quy tắc giao dịch. Nền tảng tính phí theo khớp thực tế và tỷ lệ áp dụng, không trừ thêm chênh lệch hay trượt giá như phí. Khớp đúng tham chiếu, không trượt giá, vẫn có thể chịu phí; phí bằng không cũng không bảo đảm giá giống kỳ vọng.

Không thể cộng trực tiếp ba con số. Với mua trung bình 100,3 so với giá bán tham chiếu 100,1, trượt giá là 0,2 mỗi đơn vị. Nếu dùng trung điểm 100, sai lệch là 0,3 và đã gồm 0,1 từ trung điểm đến giá bán.

Tham chiếu khác nhau gồm các thành phần khác nhau. Cần xác định đang so một lần mua hay cả chuỗi mua rồi bán, rồi kiểm tra báo giá đã gồm phí chưa để tránh tính trùng.

Thuật ngữ liên quan

Tìm hiểu lệnh giới hạn, lệnh thị trường và taker, hoặc trở lại bảng thuật ngữ tiền mã hóa.

Nguồn tham khảo

• OKX: câu hỏi thường gặp về quy tắc phí giao dịch
• OKX: các loại lệnh cơ bản